Diensten Nieuws

Buitendiensten heroriënteren zich op de toekomst

Binnen enkele jaren gaat een groot deel van de medewerkers in gemeentelijke buitendiensten met pensioen, werkvoorzieningsschappen geven werk terug aan gemeenten, omdat ze geen instroom meer hebben en er is een grote krapte op de arbeidsmarkt. Wat nu? Hoe krijgen we het werk in de openbare ruimte georganiseerd? Wat is onze visie op de toekomst? Kunnen we nog een eigen buitendienst in stand houden? Wat gaat dit kosten in de toekomst? Hoe kunnen we meer samenwerken met de markt? 

Met deze vragen kloppen gemeenten regelmatig bij ons aan. Als organisatieadviesbureau hebben we in de loop der jaren een specialisme ontwikkeld op het vlak van buitendiensten. Buitendiensten bij gemeenten, provincies en werkvoorzieningsschappen. Dit jaar alleen al hebben we maar liefst acht gemeentelijke buitendiensten begeleid in hun ontwikkeling. 

We zien hierin dat er op dit moment een grote heroriëntatie plaatsvindt op de toekomst van gemeentelijke uitvoeringsdiensten. De grote triggers hierin noemden we al in de intro: een enorme vergrijzing, de krapte op de arbeidsmarkt en de beperkte instroom via de sociale werkvoorziening (participatiewet).

Buitendiensten zijn er in drie soorten

De afgelopen tien jaar hebben veel gemeenten gekozen voor één van onderstaande varianten voor de uitvoering van hun beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De ene gemeente heeft hier heel bewust voor gekozen, bij andere gemeenten is het meer ontstaan.

  • De grote eigen buitendienst

Dit zijn gemeenten die het overgrote deel van het beheer en onderhoud zelf uitvoeren. Er is een grote, vaak gemoderniseerde gemeentewerf. Men voert zowel productietaken als grasmaaien en bomen snoeien uit, als ook servicetaken, zoals meldingen afhandelen. Bij de grote buitendiensten zien we twee sub varianten: 

  • Een gecombineerde dienst van ambtelijk met de sociale werkvoorziening. Vaak zijn dit geïntegreerde organisaties waarin men in meer of mindere mate in gecombineerde teams werkt. Voorbeelden zijn: Groningen, Dalfsen, Veendam, Kampen, Noaberkracht (Dinkelland/Tubbergen) en de BAR organisatie (Barendrecht, Albrandswaard, Ridderkerk).
  • Een organisatie bestaande uit ambtelijke medewerkers die veel taken zelf uitvoeren. Derden zoals het werkvoorzieningsschap voeren ook werk uit, maar dit is meer op afstand. De organisaties zijn dus niet samengevoegd/geïntegreerd. Voorbeelden hiervan zijn: Meierijstad, Oosterhout, Raalte, Hardenberg en Zwartewaterland.
  • De servicedienst

Dit zijn gemeenten die een compacte buitendienst hebben, vaak in de omvang van 8-15 fte. Servicetaken als meldingen en klein, acuut reparatiewerk voert men zelf uit. De rest is uitbesteed aan de markt en/of voert het werkvoorzieningsschap uit. Deze gemeenten hebben een eigen dienst, omdat ze de oog en oor functie willen behouden en een kleine ANWB achtige flexibele inzet in eigen huis belangrijk vinden. Voorbeelden zijn Roosendaal, Overbetuwe, Veendam en Gemert-Bakel.

  • De regie voerende gemeente

Deze gemeenten hebben geen eigen buitendienst meer. Al het werk wordt door derden uitgevoerd. Zowel productie als serviceverlening zijn belegd bij derden. Hierin zien we twee varianten:

  • Het werk is belegd bij de commerciële markt al dan niet met een verplichte inzet van medewerkers van de sociale werkvoorziening. Voorbeelden zijn: Epe, Dordrecht en Arnhem.
  • Het werk is belegd bij een overheids NV of BV die meer op afstand staat, maar waar de gemeente wel aandeelhouder van is. Vaak zijn dit de afval- en reinigingsorganisaties die verbreding hebben gevonden naar de BOR taken. Voorbeelden zijn Zwolle en de ROVA, Borne en Twente Milieu, Buren en Avri, Haarlem en Spaarnelanden, Enschede en Onderhoud Enschede, Deventer en Het Groenbedrijf. 

Gedwongen heroriëntatie

Gemeenten hadden de afgelopen jaren in bovenstaande keuzes hun positie wel bepaald en de organisatie hierop ingericht. Anno 2022 zien we als Andess echter een snelle en grootschalige heroriëntatie, ingegeven door personeelstekorten. Gemeenten vragen zich af of de gekozen variant nog wel voldoende toekomstbestendig is. Kan het financieel en organisatorisch overeind gehouden worden? We zien gemeenten zoeken naar nieuwe scenario’s en mogelijkheden. Hierbij zien we dat er minder gekeken wordt naar één model, maar dat er steeds meer een mix wordt gezocht van marktpartijen, eigen dienst en werkvoorzieningsschap, veelal gedreven door de beschikbaarheid van personeel.

Onze werkwijze

In deze heroriëntaties ondersteunen we als Andess volop. We voeren een variantenstudie uit, brengen kansen en risico’s in beeld, berekenen de benodigde formatie en bijbehorende kosten voor arbeid en materieel en begeleiden gemeentes in het keuzetraject. Jouw unieke situatie en wensen zijn uiteindelijk bepalend in de keuzes die je als gemeente maakt. Wij zien als Andess alle varianten in de praktijk goed werken, maar ook mislukken. De variant is daarmee niet bepalend, de weloverwogen keuze en de manier van organiseren en uitvoeren wel. Wat past bij de situatie, zowel inhoudelijk, financieel als qua cultuur en politiek klimaat? 

Wat zijn de succesfactoren?

Als Andess zien we veel gemeentelijke buitendiensten. In de loop der jaren hebben we gezien dat de volgende aspecten zeer bepalend zijn in het succes van de gekozen variant:

  • Transparantie met betrekking tot de behaalde resultaten;
  • De bedrijfsvoering op orde; denk aan het inrichten van een bedrijfsbureau en het invoeren van een geautomatiseerde personeel- en tractieplanning;
  • Een bewuste keuze welke taken je als gemeente zelf uitvoert en welke niet. Bepaal goed waarop je wel en waarop je onvoldoende meerwaarde levert;
  • Een goed onderbouwd formatieplan en tractieplan: bereken en maak transparant hoe de verhouding werk – personeel – tractie is. 

Onlangs rondden we de variantenstudie voor de gemeente Roosendaal af. De gemeente koos voor het model van ‘de sociale buitendienst’. Een compacte eigen uitvoeringsdienst met naast de inzet van ambtelijke collega’s ook de inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Er is goed gekeken welke formatie de komende jaren door zowel de gemeente als de werkvoorzieningen ‘geleverd’ kan worden en welke taken hiervoor het meest passend zijn. Het overige werkpakket wordt in samenwerking met de commerciële markt uitgevoerd. 

Geïnteresseerd? 

Kan jouw buitendienst ook hulp gebruiken bij deze heroriëntatie? Wij komen graag langs om te helpen tot een weloverwogen keuze te komen.