Diensten Nieuws

‘Als deelnemer ben je gelukkig wanneer het halen en brengen fair verloopt’

Sinds januari 2016 werken de medewerkers van de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen samen in één ambtelijke organisatie: de ABG-organisatie. Daarbij zijn de drie gemeenten bestuurlijk zelfstandig gebleven. De ABG levert producten en diensten, afgestemd op de gemeente waarvoor ze ingezet worden. Algemeen directeur van de ABG is René Wiersema. “De organisatie staat en loopt goed. Toch zeg ik bij zo’n fusie-organisatie: bezint eer ge begint.”

“Bewoners hebben over het algemeen niet zoveel met een gemeente, maar des te meer met de gemeenschap, de buurt, de eigen kern”, zegt René Wiersema. “Toen de commissie Huijbregts in 2014 in het door provincie Noord-Brabant opgestelde programma Veerkrachtig Bestuur vaststelde dat twee van onze gemeenten niet bestuurskrachtig genoeg waren voor de toekomst en dus moesten aansluiten bij de grote stad, hebben wij de koppen bij elkaar gestoken. Want de bewoners wilden onafhankelijk blijven, eigen identiteit behouden en laagdrempeligheid. Gemeenten wilden vooral zelfsturing behouden. Als antwoord op het oordeel van de commissie Huijbregts is de ABG-fusie ontstaan. Er is snel en hard gewerkt om dit in 2016 van de grond te krijgen.”

Een prachtige titel, maar niet meer dan dat

De grootste gemeente, Gilze en Rijen, leverde de algemeen directeur voor de ABG-organisatie. René Wiersema is naast algemeen directeur van ABG ook gemeentesecretaris van Gilze en Rijen. “Algemeen directeur is een prachtige titel, maar ook niet meer dan dat. In de praktijk heb ik niets te zeggen over mijn twee collega’s, de gemeentesecretarissen van Alphen-Chaam en van Baarle-Nassau, met wie ik de directie vorm. Wij worden door onze colleges naar voren geschoven om de ABG te leiden. Als directeur heb ik weinig eigen bevoegdheden.

Er wordt in de directie nooit gestemd, maar we komen met praten vlot tot een nieuw besluit. In de praktijk doen we het met ons drieën. We zitten er alle drie voor het bedrijf ABG en niet zozeer voor onze eigen gemeenten. Uiteraard speelt daar wel een dilemma, een ambtelijke fusie is een ingewikkelde constructie. Er zijn per definitie belangentegenstellingen, bijvoorbeeld bij een individuele gemeente of tussen de gemeenten. Ook kunnen er tegenstellingen zijn tussen het belang van het bedrijf en één of meerdere gemeenten. Hoe dan ook complex.”

Het lijkt het beste van twee werelden…

“’Bezint eer ge begint’, zou ik zeggen, na mijn ruim drie jaar ervaring als algemeen directeur. Het lijkt het beste van twee werelden: elke gemeente zelfstandig en tegelijkertijd de voordelen van een grote professionele organisatie. Je kunt goede mensen aantrekken, een goede salariëring bieden, investeren in ICT, mensen opleiden en begeleiden in de ABG-Academie. Daar profiteren de gemeenten van. Meer dan vroeger en het kost niet veel meer.

Maar…
Maar, het is druk daar bovenin. We werken voor drie burgemeesters en negen wethouders. Afdelingen als Sociaal Beleid en Ruimtelijke Ontwikkeling werken voor zeven bestuurders. Ga daar maar aanstaan. Dat vergt veel, heel veel afstemming. Er ontstaat soms concurrentie tussen de gemeenten over het inzetten van de schaarse capaciteit van mensen. Waardoor bijvoorbeeld opdrachten langer blijven liggen in de ene gemeente, omdat in de andere een bepaalde klus topprioriteit heeft. We proberen de wrijving bovenin de organisatie te houden.”

Wie krijgt wat en wie betaalt?

“Een ander complex gegeven is wie krijgt wat en wie betaalt. Wat in de ene gemeente speelt hoeft niet perse een issue te zijn in de andere gemeente. Daar moet je iets mee. Bijvoorbeeld het Geurbeleid. Als we die opstellen, delen we de kosten dan door drie of naar rato van de verdeelsleutel of naar het aantal inwoners? Dit soort dingen hebben we uitgevochten. Daar zijn we uit.De ABG begon vanuit een samenwerking tussen de drie burgemeesters. Dit ging op basis van vertrouwen. Een onderdeel daarvan was dat niet werd besproken wat de een of de ander eruit haalde. Maar in de praktijk zag je dat er bijvoorbeeld bij de ene gemeente meer behoefte was aan communicatie en bij de andere gemeente aan financieel advies over bijvoorbeeld de inzet op welzijn.Hoe reken je dat vervolgens af op een fatsoenlijke manier? Dit heeft vuurwerk gegeven. Dat is vervolgens goed uitgezocht. Je wordt als deelnemer gelukkig als het halen en brengen fair verloopt.”

Harmoniseren, standaardiseren en synchroniseren

“Je plukt de vruchten als je voor en achter de schermen zoveel mogelijk op dezelfde manier werkt. Daar is veel energie op gezet. Bijvoorbeeld de bevolkingsadministratie. Drie gemeenten hebben hun eigen bevolkingsadministratie, dat is wettelijk verplicht. Maar we hebben het wel op dezelfde manier ingericht. Hetzelfde geldt voor Planning en Control. We hebben één groot software pakket met daarin vier administraties.

We zijn nu bezig om voor Jeugdzorg gezamenlijk in te kopen bij Hart van Brabant, regio Tilburg. Zoveel mogelijk één lijn trekken, dat is erg belangrijk. Sommige dingen worden echter bewust apart geregeld. Zoals de afvalinzameling. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de samenwerking die Baarle-Nassau hierin heeft met buurtgemeente Baarle-Hertog in België. Alphen-Chaam gaat aansluiten bij een grote regionale afvalinzamelingspartij en in Gilze en Rijen leeft nog veelal een traditie van zelf doen. Zij hebben een eigen afvaldienst via de ABG.”

Eigen identiteit en eigen invulling

Binnen de ABG is ruimte voor eigen identiteit en eigen invulling van de gemeenten. “Zo’n 90% gaat op dezelfde manier, de andere 10% is eigen invulling. Dat is een werkbare mix. Als er iets nieuws op stapel staat dan is de gemeente verplicht eerst afstemming te zoeken binnen de ABG om het gezamenlijk te doen. Als ze niet willen, dan is er ruimte voor eigen invulling. Als algemeen directeur van ABG zie ik die 90% graag opschuiven naar 95%. Alles waar je geen goed verhaal bij hebt om af te wijken, moet je niet willen. Organiseer dat vooral gezamenlijk.”

Twee petten

De algemeen directeur van de ABG-organisatie is tegelijkertijd gemeentesecretaris van Gilze en Rijen. Twee petten op één hoofd.
“Het is een dubbelrol die je niet altijd kunt knippen en scheiden. Je moet hiervoor een klein beetje schizofreen zijn. In welke rol ik ook zit, ik moet altijd kunnen uitleggen wat ik in die rol doe, het moet ook niet teveel uiteen liggen.

Het is een keuze geweest geen onafhankelijk algemeen directeur aan te stellen, maar iemand afkomstig uit een van de drie deelnemende gemeenten. Aan beide keuzes kleven voor- en nadelen. Een onafhankelijk directeur kan worden losgezongen van de deelnemende gemeenten. Daar staat tegenover dat een onafhankelijk directeur een grotere afstand heeft tot de gemeenten en zo misschien de belangen makkelijker dezelfde kant op krijgt. Als algemeen directeur afkomstig uit een deelnemende gemeente weet ik natuurlijk dat wanneer ik er alleen alles voor mijn eigen gemeente uit zou willen halen, alles direct klapt. Alleen toegeven werkt ook niet. Het betekent vooral veel verbinden.

Elke rol heeft zijn mooie kanten. Door te kiezen voor dit model is de betrokkenheid bij de gemeenten groter. Ik weet als gemeentesecretaris, net als mijn twee collega´s, precies wat er binnen de gemeenten speelt. Er is geen goed of fout, geen optimaal model. Misschien is de keuze wel tijdsgebonden. Onze constructie werkt voor dit moment.”

Toekomst

“We hadden de afspraak met de drie colleges om in 2023 te evalueren. Mocht de ABG niet bevallen, dan zou het eind 2026 ophouden te bestaan. De ABG heeft inmiddels meters gemaakt en voortgang geboekt. We hebben steeds beter de harmonisatieslag kunnen maken. Besloten is nu de evaluatie van 2023 af te blazen en de einddatum 2026 eraf te halen. Er is uitgesproken dat de ABG de beste optie is. Dat is mooi nieuws. Er wacht ons nu de taak om te komen tot één huisvesting voor de ambtelijke organisatie. Dat heeft veel voeten in de aarde. Het geeft onrust, emoties en sentiment, bijvoorbeeld over de invulling van de oude huisvesting. Gekozen is voor uiteindelijk één centrale locatie voor de backoffice, dichtbij een knooppunt openbaar vervoer.

Uiteindelijk hebben we dus een goed draaiende organisatie met harmonie, goede samenwerking, goede afspraken en met één huisvesting. Is dit dan niet de opmaat naar één gemeentebestuur, horen we weleens. Wanneer dingen lastig zijn denken wij dat ook weleens. Toch denk ik dat we de criticasters de argumenten hiervoor kunnen ontnemen. Als de ABG het goed doet, dan is één gemeente niet nodig.”

Tips van René Wiersema, algemeen directeur ABG:

  • Bezint eer ge begint in complexe fusietrajecten
  • Het is geven en nemen en halen en brengen
  • Pel goed eerst alle opties af die je hebt
  • Zorg vroegtijdig voor heldere afspraken over betalen en genieten
  • Boek geen bezuinigingen in aan de voorkant, die zijn contraproductief. Bestaande budgetten zijn nodig om de kwaliteitsslag te maken
  • Benoem goed waarom je hieraan begonnen bent en houdt dit boven tafel
  • Poets verschillende motieven tussen deelnemers niet weg. Men zit om verschillende redenen in een samenwerking. Er moet voor iedereen voldoende te halen zijn om het op lange termijn vol te houden

 

Tekst: Marianne Peters